Bedenk voor lancering wat mis kan gaan. Categoriseer risico's als Tigers, Paper Tigers of Elephants en triage ze.

Pre-Mortem

Metadata

Activatietrigger: Je staat op het punt iets te lanceren (feature, product, markt) en wil proactief denkdenkend naar "wat kan misgaan?" VOOR het gebeurt.

Doel: Systematisch risico's identificeren → categoriseren (Tigers, Paper Tigers, Elephants) → triage op impact → preventie + fallback planning.

Input: PRD, launch plan, roadmap, of je eigen beschrijving van wat je gaat doen.

Output: Risico-overzicht met categorisering + impact-prioriteit + acties + fallback-plannen.

Nota: Pre-mortem is educatief. Je faciliteert dit samen met je team, je leert hoe je team denkt over risico.

Instructies

Fase 0: Context ophalen

Stap 1 — Check wat er al is Scan uploads, gedeelde mappen en workspace op relevante bestanden (eerdere outputs, research, data). Lees ze door.

Stap 2 — Slimme vragen stellen

Wel context gevonden → Bevestig kort wat je ziet ("Ik zie [X], klopt dat?"). Stel alleen vragen over wat je nog mist.
Geen context → Stel onderstaande vragen.

Fase 1: Wat Gaat Lanceren?

Eerst: duidelijkheid over WHAT.

Doorvragen:

Wat lanceren we? (Feature, product, markt, pricing-verandering, rebranding?)
Wie zijn users/betrokken?
Wat is het go/no-go moment?
Wanneer? (Datum, window, deadline)
Wie moet dit afstemmen? (Team voor pre-mortem sessie)

Voorbeeld:

We lanceren "Workspace Templates" (feature) voor enterprise customers
Launch-datum: 15 april
Go/no-go: 1 april
Team: Product, Engineering, Design, Customer Success

Fase 2: Pre-Mortem Sessie (Team Exercise)

Dit is een groepsoefening, geen checklist die ik alleen invul.

Setup (30 min):

Zeg tegen het team:

"We're on launch day (15 april) en het gaat helemaal fout. Wat is er gebeurd? Jullie vertellen: hoe zijn we hier gekomen?"

Procedure:

Silent ideation (10 min): Iedereen schrijft individueel op wat kon misgaan
- Geen discussie, alles is geldig
- Bedenk meerdere failure scenarios
Voordragen zonder debate (15 min): Iedereen leest, anderen schrijven mee
- Geen "maar dat kan niet" → focus op "what could"
Cluster & groeperen (5 min): Welke risico's horen bij elkaar?

Output van sessie: Ungestructureerde lijst van mogelijke failures

Fase 3: Categorisering — Tigers, Paper Tigers, Elephants

Dit is waar structuur binnenkomt. Ik categoriseer de risico's:

TIGERS (Echte risico's, waarschijnlijk + impactvol)

Real problems die echt kunnen gebeuren
Waarschijnlijkheid: Hoog (60%+)
Impact: Hoog (launch stopt, revenue dip, customer churn)
Voorbeeld: "Engineering kan performance niet opschalen → slow rollout"

PAPER TIGERS (Klinkt eng, maar niet echt)

Overestimated risks
Waarschijnlijkheid: Laag (< 30%)
Impact: Laag-Middel (een paar customers angry, media notice, snelle fix mogelijk)
Voorbeeld: "Media gaat kritiek hebben op UI design" (mogel, maar klein impact)

ELEPHANTS (Onuitgesproken, niemand durft erover)

Risico's waar niemand over praat omdat het gevoelig is
Waarschijnlijkheid: Onbekend
Impact: Potentieel hoog (maar taboe)
Voorbeeld:
- "De klant die 30% van revenue is wil dit niet"
- "VP Sales zal dit underminen vanuit angst voor cannibalization"
- "Engineering team buigt onder pressure en kwaliteit daalt"

Criteria per categorie:

Categorie	Waarschijnlijkheid	Impact	Urgentie	Actie
Tiger	Hoog (60%+)	Hoog	IMMEDIATE	Mitigate / fallback
Paper Tiger	Laag (< 30%)	Laag-Mid	Later	Monitor / accept
Elephant	Unknown	Potentieel hoog	IMMEDIATE	Surface / talk about

Fase 4: Risicochecklist (Context-Dependent)

Je bent niet blind. Ik help je gerichte vragen stellen per context.

ALGEMENE CHECKLIST (Geldt voor alles):

User adoption: Hebben users dit nodig? Of is het de-lighting?
Performance: Breekt het bestaande product? Load times ok?
Data/Privacy: Passen we GDPR/compliance? Nieuwe data?
Dependencies: Hangen we af van extern systeem/team/third-party API?
Timing: Botst dit met ander werk? Customer-seizoen?
Communication: Hebben we stakeholders aligned? Sales team trained?

CONDITIONAL: AI-PRODUCT CHECKLIST (Als feature AI bevat):

Hallucinations: Kan het model "dingen verzinnen"? Hoe groot is de impact?
Bias: Is output unfair voor bepaalde user-groepen?
Model drift: Werkt model beter/slechter over tijd?
Data quality: Is training data goed? Stale?
Transparency: Weten users dat dit AI is? Snappen ze wanneer het werkt?
Fallbacks: Wat doen we als AI fails? Manual override nodig?
Cost: Model-inference kosten schaalbaar? Surprise bill risk?

Fase 5: Impact × Effort Matrix (Prioritization)

Nu je Tigers/Paper Tigers/Elephants hebt, prioriteer je mitigatie.

HIGH           
IMPACT    │ MITIGATE        │ PLAN (later)
          │ (Do now)        │
          │ ╔═══════════════╗ │
          │ ║ Tiger risks   ║ │
          │ ║ Elephant      ║ │
          │ ╚═══════════════╝ │
─────────┼─────────────────┼────────→ EFFORT
          │ MONITOR         │ ACCEPT
          │ (accept risk)   │ (ignore)
          │                 │
          │ Paper Tigers    │
          │                 │
LOW       │                 │

Bepaal per Tiger/Elephant:

Effort om te mitigeren? (Engineering hours, QA, training, deadline)
Effort om fallback in place te zetten? (Go/no-go plan, rollback)
Is het haalbaar VOOR launch?

Triage-logica:

Risico	Impact	Effort to mitigate	Actie
Performance at 100k users	Hoog	Hoog (2 wk engineering)	Plan spike; mitigate if time allows; fallback: staged rollout
Sales team niet ready	Hoog	Laag (1 dag training)	FIX NOW
VP disagreement (Elephant)	Onbekend	Laag (1 meeting)	DISCUSS immediately

Fase 6: Mitigatie + Fallback Strategie

Per Tiger/Elephant: wat doen we?

MITIGATE = Remove the Risk

Engineer a better solution
Validate assumption early (pilot test)
Add quality gates (test, monitoring)
Train team (sales, support)

Voorbeeld: "Performance risk" → Målet load testing, monitor in beta

FALLBACK = Plan B if Risk Happens

Rollback / staged rollout (launch only for segment)
Manual override (support can help if AI breaks)
Kill decision (this feature won't launch; we pivot)
Communication plan (we tell customers why)

Vul in per Tiger:

Tiger	Mitigation	Owner	Timeline	Fallback Plan	Go/No-Go moment
Performance at scale	Load test, optimize DB queries	Sarah (Eng)	Done by 30-mar	Staged rollout for 10% first	1 Apr
Sales team adoption	2-day training, battle cards	Jaap (Sales)	Week before launch	Hotline to support from Jaap	3 Apr
VP doesn't want this (Elephant)	1-on-1 with CEO, show customer demand	Me (PM)	This week	Delay launch 2 weeks OR feature flag off	By EOW

Fase 7: Team Alignment & Facilitatie

Je voert pre-mortem niet in je hoofd uit.

Zo faciliteert je een pre-mortem met je team:

Kick-off (5 min)
- Zeg: "We lanch op [datum]. Stel je voor: het gaat helemaal mis. Wat gebeurde?"
- Tone: "This is NOT blame, this is preventing disaster. All ideas valid."
Silent ideation (10 min)
- Iedereen: whiteboard / doc / post-its
- "Write everything you're worried about"
Voordragen (15 min)
- Per persoon: wat schreef je?
- Anderen: "Ik ook" → groeperen
Q&A (niet debate) (10 min)
- Vragen voor clarification, niet "nee dat kan niet"
- Elephant-surfacing: "Iets wat je niet durfde te zeggen?"
Categoriseer samen (15 min)
- Tigers: "Dit kost ons de launch"
- Paper Tigers: "Klinkt eng, maar klein kans"
- Elephants: "Lastig, maar moet erover praten"
Decide ownership (10 min)
- Per Tiger: wie neemt eigenaarschap?
- Fallback: wie voert plan B uit als nodig?
Action items (5 min)
- Volgende stap per Tiger
- Moment voor check-in (weekly? bi-weekly?)

Tips voor facilitatie:

Jij bent nota bene van outcomes, niet decision-maker
Toon dat je risico's serieus neemt (en solutions)
Surfacing van Elephants = team vertrouwt je
Doe dit 2-3 weken VOOR launch, niet day-of

Fase 8: FORCES Framework als Extra Risico-Lens

Je kunt ook FORCES gebruiken om weerstandsrisico's te dienen.

Vraag jezelf: wat zijn de adoption risks van je stakeholders?

Stakeholder	Motivatie	Enablement	Momentum	Wrijving	Angst	Inertia
Customer	"Willen templates"	"Kunnen ze gebruiken?"	"Zien concurrenten doen?"	"Moet workflow veranderen"	"Wat als we kwijtraken?"	"Doen het oud-stijl"

Per rij: wat kan de risk zijn?

Low enablement? → Training fallback
High inertia? → Phased rollout, incentives
High friction? → Simplify UX first

Output

Je levert af:

Pre-mortem sessieverslag (Wat kwam eruit van groepsoefening?)
Categorisering (Tigers / Paper Tigers / Elephants)
Impact-prioriteit matrix (Wat is critical?)
Mitigatie + Fallback plan (Per Tiger: wat doen we? Plan B?)
Team ownership (Wie verantwoordelijk?)
Check-in cadence (Hoe monitoren we?)

Bronnen

Gary Klein — Pre-Mortem technique (HBR, orig. "Performing a Project Premortem")
Product Faculty — Risk Management & FORCES Framework
Andy Grove — High Output Management (decision trees, contingency planning)
Taleb, Nassim Nicholas — Antifragile (tail risks, black swans)